Duyusal İşlem
Tomatis® Yöntemi ile Duyusal İşleme Sorunlarının Ele Alınması
Duyusal işlemleme sorunları olan kişiler, başkalarının genellikle akıl almaz bulduğu şekillerde davranırlar. Parlak ışıklar, yüksek sesler veya kıyafetlerdeki etiketler onlar için dayanılmazdır. Sakar olabilirler, fermuar kapatmak gibi motor becerilerde zorlanabilirler veya yüzleri ıslandığında agresifleşebilirler. Siz veya çocuğunuz bu davranışlarla kendinizi özdeşleştiriyor musunuz? Tomatis® Metodu yardımcı olabilir!
8 Duyu, 8 duyusal sorun kaynağı
Duyusal İşleme Bozukluğu mu? Duyusal Entegrasyon Bozukluğu mu? Hiposensitif mi? Hipersensitif mi? Bu bir duyusal sorun mu? Bunlar, herhangi bir Google aramasında sıkça karşımıza çıkan terimlerdir. Duyular, çevremizdeki dünyayı ve onunla ve diğer insanlarla nasıl etkileşim kurduğumuzu anlamamızda kilit rol oynar. Herhangi bir ortamın taleplerine uyum sağlama ve bunları yönetme yeteneğimizde büyük ölçüde rol oynarlar. Ayrıca, treni kaçırmak veya bir doğum günü partisi planlamak gibi günlük streslerle nasıl başa çıkabileceğimiz ve kendimizi nasıl düzenleyebileceğimiz konusunda da rol oynarlar.
Duyularımız nelerdir ve ne işe yararlar? İnsanların beş değil sekiz duyuya sahip olduğunu öğrenmek genellikle insanları şaşırtır. Sekiz duyunun her biri, güvenlik duygumuza, kendi bedenimiz üzerindeki hakimiyet duygumuza ve günlük yaşamda işlev görme yeteneğimize katkıda bulunur.
Hemen herkes en yaygın ve en tanıdık 5 duyuyu bilir:
- Görsel – görme duyumuz
- İşitsel – duyma duyumuz
- Koku alma duyusu – koku alma duyumuz
- Tat alma duyusu – bizim tat alma duyumuz
- Dokunsal – dokunma ve hissetme duyumuz
Hakkında çok fazla bilgi sahibi olmayabileceğiniz 3 duyu:
- Vestibüler sistem – denge, koordinasyon ve göz hareketleri, hareket hızınız, vücut pozisyonunuz, uzaydaki yöneliminiz gibi duyuları algılar.
- Propriosepsiyon – vücudunuzun hareketini, konumunu, eylemlerini ve duruşunu algılama duyusu.
- İnterosepsiyon – kendi vücudunuzda olup bitenleri hissetme duyusu; örneğin, sıcak, soğuk, aç, hasta hissetmek veya duygularınızı algılamak.
Herkes günlük hayatında tüm duyularını kullanır; metroda dengeyi korumaktan, kitap okumaya, arkadaşlarıyla yemek yemeye kadar bu liste uzar gider. Herkesin duyusal tercihleri ve alışkanlıkları vardır. Bazılarımız daha fiziksel sporları, bazılarımız daha baharatlı yemekleri, bazılarımız ise daha sessiz ortamları tercih eder. Sevdiğiniz ve hatta çok sevmediğiniz şeylerin olması harika bir şey.
Peki ya bu duyusal tercihler daha uç noktalara ulaştığında ve günlük yaşamınızı etkilemeye başladığında ne olur?
Duyusal İşleme Bozukluğu (SPD) veya Duyusal Bütünleştirme Bozukluğu nedir?
Duyusal girdileri doğru ve verimli bir şekilde işleme yeteneği bozulduğunda, Duyusal İşleme Bozukluğu veya kısaca SPD olarak adlandırılan bir duruma yol açabilir. SPD, beynin duyulardan gelen bilgileri işleme biçimini etkileyen bir durumdur. Basitçe söylemek gerekirse, beynin belirli bölümlerinin duyularımızdan gelen duyusal bilgileri almasını ve uygun şekilde yanıt vermesini engelleyen nörolojik bir "trafik sıkışıklığıdır". Bu durum, çalışma, okula gitme ve günlük yaşam aktivitelerinizi etkileyebilir .
Siz veya çocuğunuzda duyusal işlemleme bozukluğu (SPD) teşhisi konulduysa veya teşhis konulmuş birini tanıyorsanız, aşırı duyarlılık ve az duyarlılık gibi ilgili terimleri duymuş olabilirsiniz. Hem çocuklarda hem de yetişkinlerde, duyusal işlemleme bozuklukları iki ana kategoriye ayrılır:
1. Duyusal uyaranlara karşı aşırı duyarlılık (aşırı tepki verme, aşırı hassasiyet) veya
2. Duyusal uyaranlara karşı hiposensitivite (yetersiz tepki verme, hiç tepki vermeme).
Bazı duyusal uyaranlara karşı aşırı duyarlılık ve diğer duyusal uyaranlara karşı duyarsızlık kombinasyonuna sahip olmak da mümkündür ve bu durumun nasıl anlaşılacağı çoğu zaman kafa karıştırıcı olabilir.
Duyusal işlemleme bozukluklarının belirtileri nelerdir?
Siz veya çocuğunuz parlak ışıklardan, yüksek seslerden veya kıyafet etiketlerinden rahatsızlık duymak gibi duyusal sorunlar yaşıyorsanız veya motor becerilerde ve çevreyle etkileşimde zorluk çekiyorsanız, yalnız olmadığınızı bilin. Duyusal işlemleme bozukluğu (SPD), genel nüfusun 20 kişisinden 1'ini etkilemektedir.
Aşırı Duyarlılık Belirtileri
- Ani, yüksek veya metalik seslere karşı olumsuz tepki.
- Odaklanma ve dikkat etmede zorluk
- Diğerlerinin genellikle fark etmediği arka plan seslerini algılayabilir veya bunların farkında olabilir.
- Ani dokunuşlardan, kalabalıktan, salıncaklardan ve oyun parkı ekipmanlarından korkuyor.
- Tanıdık yetişkinlerle bile sarılmaktan ve kucaklaşmaktan kaçınır.
- Diğerlerine çok yakın durmaktan kaçınır.
- Tırmanmaktan, düşmekten veya hareket etmekten korkmak
- Belirli yiyeceklere karşı tercih veya bazı dokulara karşı öğürme hissi
- Ağrı eşiği düşük ve sakar görünüyor.
- Duygusal kontrol eksikliği
Hiposensitivite Belirtileri
- İnsanlara veya nesnelere uygunsuz şekilde dokunma eğilimi
- Kişisel alan kavramını anlamıyor.
- Koordinasyonsuz ve beceriksiz hareketler
- Yüksek ağrı toleransı
- Diğer çocuklarla ve evcil hayvanlarla sertçe oynuyor, onların gücünü anlamıyor.
- Huzursuz ve yerinde duramayan
- Dönme ve zıplama gibi hareket tabanlı oyunlardan hoşlanır.
- Heyecan arayan ve bazen tehlikeli davranışlarda bulunan biridir.
- Ağzına bir şeyler sokmaktan hoşlanıyor.
- Ayı gibi kucaklıyor.
Duyusal sorunlar başka bir rahatsızlığın belirtisi olabilir mi?
Duyusal İşleme Bozukluğu (DKB), geniş bir yelpazede duyusal zorlukları içeren bir durumdur. Bu bozukluğun bir türü olan İşitsel İşleme Bozukluğu (İŞB), işitsel bilgileri işlemede zorlukları içerir. DKB genellikle diğer teşhislerle birlikte görülür ve özellikle DEHB ve Otizm Spektrum Bozukluğu ile yakından ilişkilidir; bireylerin %92'sinde her iki durum da mevcuttur. Duyusal sorunların hem çocukları hem de yetişkinleri etkileyebileceğini belirtmek önemlidir.
Duyusal sorunlarla ilgili çeşitli rahatsızlıklar veya bozukluklar vardır, bunlar arasında şunlar yer alır:
Duyusal İşleme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)
Otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan bireylerin önemli bir kısmı duyusal işlemleme güçlüğü yaşamaktadır. Otizmli bireylerde duyusal işlemleme bozukluğu oranları %90'a kadar çıkabilir (Baranek vd., 2006; Leekam vd., 2007; Tomchek ve Dunn, 2007; Baker vd., 2008) ve genel popülasyonda %5 ile %16 arasında olduğu tahmin edilmektedir (Ahn vd., 2004; Ben-Sasson vd., 2009). Dokular, sesler ve ışıklar gibi duyusal uyaranlara karşı artan hassasiyet gösterebilirler, bu da duyusal aşırı yüklenmeye yol açabilir. Öte yandan, bazıları aktif olarak yoğun duyusal deneyimler arayabilir. OSB ve duyusal işlemleme bozukluğunun bu ikili varlığı, davranışı, sosyal etkileşimleri ve refahı etkileyebilir. Duyusal hassasiyetlerin yönetimi, OSB'li bireyleri desteklemenin önemli bir bileşenidir.
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ve Duyusal İşleme Bozukluğu
Kaygı Bozuklukları ve Duyusal İşleme Zorlukları
Kaygı bozukluğu olan bireylerde, duyusal işlemleme sorunları kaygılarını daha da kötüleştirebilir. Kalabalık ortamlar, yüksek sesler veya beklenmedik fiziksel temas gibi bunaltıcı duyusal ortamlar, kaygı tepkilerini artırabilir. Duyusal işlemleme bozukluğu (SPD) da mevcut olduğunda, kaygı bozukluklarının yönetiminde duyusal hassasiyetlerin ele alınması çok önemlidir.
Öğrenme Güçlükleri ve Duyusal İşleme Sorunları
Öğrenme güçlüğü çeken çocuklar, duyusal işlemleme konusunda da zorluk yaşayabilirler; bu da öğrenme verimliliklerini engelleyebilir. Belirli dokulara veya ışık koşullarına karşı hassasiyet gibi duyusal duyarlılıklar, akademik görevleri engelleyebilir. Bu zorlukların birleşimiyle karşı karşıya kalan çocukları desteklemek için öğrenme ortamında düzenlemeler ve kişiye özel eğitim stratejileri genellikle gereklidir.
Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu (DCD) ve Duyusal İşleme Bozukluğu
DCD (Dispraksi Olarak da Bilinen Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu), motor koordinasyonu etkiler ve sıklıkla SPD (Duyusal İşleme Bozukluğu) ile ilişkilidir. Her iki bozukluk da motor tepkiler için duyusal bilgilerin işlenmesinde zorluklar içerir. DCD ve SPD'nin birleşimi, giyinme, yazma veya spor yapma gibi günlük aktiviteleri zorlaştırabilir ve hedefli terapötik müdahaleler gerektirebilir.
Her çocuk kendine özgü özelliklere veya neyi sevip neyi sevmediklerine dair seçiciliğe sahip olsa da, duyusal bütünleşme bozukluğu (SPD) olan çocuklar duyusal tercihlerinden olumsuz etkilenir ve bu durum normal işlevlerini bozabilir.
Tomatis® Metodu, duyusal işlemleme sorunlarına nasıl yardımcı olabilir?
Duyusal İşleme Bozukluğu (SPD) veya Duyusal Entegrasyon Bozukluğu, çeşitli küçük, bazen tuhaf şekillerde kendini göstermesi yaygındır. Tomatis® Metodu, invaziv olmayan, doğal ve duyusal entegrasyon terapileriyle birlikte kullanılabilen bir nörosensör (kulak-beyin-vücut) eğitim yöntemidir. Tomatis® Metodu, duyusal entegrasyonun yanı sıra, SPD'li kişilerde kaba motor becerilerini, konuşma ve dili, duruşu ve dengeyi geliştirir ve duyguları düzenler. Tomatis® Metodu sadece beynin duyusal bilgiyi entegre etme yeteneğini artırmaya katkıda bulunmakla kalmaz, aynı zamanda hastaların işitsel eğitime karşı duyarlılığını artıran, besleyici ve düşük baskılı bir ortam da yaratır.
Tomatis® Yöntemi'nden ne gibi faydalar beklenebilir?
Duyusal İşleme Bozukluğu (SPD) belirtileri ve davranışları kişiden kişiye değişir; Tomatis® Yöntemi'nden elde edilen faydalar da aynı şekilde farklılık gösterecektir. Tomatis® Yöntemi, Duyusal İşleme yeteneklerinin geliştirilmesine katkıda bulunacak şekilde çalışacaktır.
Tomatis® Dinleme Programını takip ederek kullanıcıların gözlemlediği bazı faydalar* (bunlarla sınırlı olmamak üzere) şunlardır:
*Tomatis® Yönteminin, duyusal işleme bozukluğu (SPD) için geleneksel terapinin yerini tutmadığını belirtmek önemlidir. Sonuçlar bireyler arasında farklılık gösterebilir, bu nedenle özel ihtiyaçlarınıza en uygun yaklaşımı değerlendirebilecek ve önerebilecek bir profesyonelle görüşmeniz şarttır.
Tomatis® Metodu SPD'ye neden yardımcı olabilir?
Tomatis® Metodu, geleneksel terapi sonuçlarını iyileştirmek için belirli ses frekanslarıyla işitsel uyarım kullanarak SPD'li bireylere değerli destek sunar. Dr. Tomatis, beynin nöroplastisite yoluyla uyum sağlama ve öğrenme yeteneğini anlamıştı ve bu da bu yöntemin temelini oluşturmaktadır. Ses ve müzik kullanarak, Tomatis® Metodu beyni uyarır ve bu da işitsel işlemeyi, bilişsel ve motor becerileri ve duygusal düzenlemeyi geliştirir. Program, nöroplastik değişiklikleri teşvik ederek, duyusal uyaranları verimli bir şekilde işlemek için sinir yolları oluşturur. Her seansta, seslere duyarlılık azalır, dikkat gelişir, duygular dengelenir ve motor beceriler artar.
Kulak, duyusal işlemlemenin kralı olduğundan , bu yöntemin işitsel sisteme yönelik olumlu uyarımı, motor gelişimine, konsantrasyona, dikkatine, konuşmasına, diline, sosyal becerilerine ve duygusal düzenlemesine önemli ölçüde fayda sağlar. Kas tonusunu, duruşu, dengeyi ve koordinasyonu iyileştirmeye yardımcı olarak seslerin daha net algılanmasını ve iletilmesini sağlar.
Tomatis® Metodu, hangi duyusal işlemleme bozukluğu terapilerine eklenebilir?
Duyusal sorunlar veya duyusal işlemleme bozukluklarının standart bir tedavisi olmamakla birlikte, yardımcı olabilecek bazı terapi seçenekleri mevcuttur.
Mesleki terapi
Meslek terapistleri (OT'ler), duyusal sorunları olan çocuklara yeni aktiviteler konusunda rehberlik ederek ve öğretmenlerle iş birliği yaparak okulda duyusal ihtiyaçlarını desteklemeye yardımcı olurlar. Sonuçları hızlandırmak ve program süresini kısaltmak için ses ve müzik kullanan Tomatis® Metodu da dahil olmak üzere çeşitli duyusal araçlar kullanırlar. Bu yöntem, seanslar arasında veya diğer terapi programlarıyla birlikte uygulanabilir.
Fizik tedavi
Fizik tedavi uzmanları, SPD'li bireylerde sıklıkla etkilenen ve vestibüler sistemin bir fonksiyonu olan motor koordinasyon ve dengeyi değerlendirebilir ve geliştirebilirler. Bu, koşma, zıplama ve denge kurma gibi kaba motor becerilerini geliştiren egzersizler ve aktiviteleri içerebilir. Terapistler, vestibüler sistemi iyileştirdiği için Tomatis® Yöntemini kullanırlar. Genellikle fizik tedavi protokollerinde veya danışanlarının evdeki duyusal programlarında duyusal ve ses hassasiyetini azaltmak için duyusal bir araç olarak kullanılır, bu da onu fizik tedavi uzmanları için iyi bir tamamlayıcı yapar.
Duyusal bütünleştirme terapisi
Duyusal entegrasyon terapisi hem ergoterapiyi hem de fizik tedaviyi içerir. Bu yaklaşım kullanılarak daha tipik bir tepki öğrenilebilir. Çocuğun duyularına uygun şekilde nasıl tepki vereceğini öğrenmesine yardımcı olmak için tasarlanmıştır. Duyusal entegrasyon (SI) ve Tomatis®'in birlikte kullanılması, uzun süreli sonuçlar ve daha kısa program süreleri sağlar.
Tomatis Metodu, İşitsel İşleme Bozukluğu (APD) ve Duyusal İşleme Bozukluğu (SPD) dahil olmak üzere duyusal işlemleme sorunları yaşayan bireylere yardımcı olabilen bir işitsel uyarım programıdır. Bireyler, beyni bilgiyi daha hızlı ve doğru bir şekilde işlemek üzere eğiterek tam potansiyellerine ulaşabilirler. Tomatis® Metodu'nun her derde deva olmadığını ve bireysel ihtiyaçlarınız için en iyi tedavi yöntemini belirlemek üzere bir profesyonelle çalışmanın önemli olduğunu unutmamak gerekir .
İşitsel uyarım programı APD veya SPD için kullanılabilir mi?
İşitsel müdahale veya dinleme terapileri, beyni uyarır ve dinleme mekanizmalarını geliştirerek, birlikte kullanıldıklarında geleneksel terapilerin etkilerini artırır. Bu programlar, beynin işitsel bilgiyi işleme biçimini iyileştirerek, dinleme becerilerini, ses ayrımını ve işitsel algıyı geliştirir. Bu zorlukların üstesinden gelerek, APD veya SPD'li bireyler için daha iyi iletişim, öğrenme ve günlük işlevselliği desteklerler.
Duyusal işlem bozukluğu olan çocuğum, kliniğe gitme zamanı geldiğinde strese giriyor. Tomatis yöntemini evde uygulayabilir miyiz?
Tomatis® evde uygulama programını sizlere sunmaktan gurur duyuyoruz; bu program sayesinde siz veya çocuğunuz, yöntemin faydalarından evinizin rahatlığında yararlanabilirsiniz.
Çocuğum sese karşı aşırı hassas. Tomatis işitme programı onun tarafından kullanılabilir mi?
Tomatis® Metodu, danışanın ihtiyaçlarına göre özelleştirilir. Bireysel gereksinimlere bağlı olarak, uygulayıcı kulaklık veya kulaklık yerine kemer aracılığıyla işitme uyarımı sağlayan kemik iletim kiti kullanılarak bir hazırlık programı önerebilir. Bu ön aşama, çocuğu ana Tomatis® programına hazırlar. Tipik olarak, Tomatis® Metodu, her seans arasında yaklaşık 4-6 haftalık aralarla üç veya daha fazla 14 günlük seanstan oluşur. Bu yapı, danışanlara programdaki değişikliklere entegre olma ve uyum sağlama (alışma) zamanı tanır. Uygulayıcılar, programı her danışanın özel ihtiyaçlarına göre uyarlama esnekliğine sahiptir ve kişiselleştirilmiş ve etkili bir yaklaşım sağlar.
Tomatis metodu neden çocuğumun tedavi planlarına/duyusal entegrasyon terapisine dahil edilmeli?
Tomatis® yönteminin benzersiz bir özelliği, sorunun kökenine inmesidir; bu da duyusal sistemlerin olgunlaşmasının daha hızlı bir şekilde optimize edilmesini sağlar. Ayrıca, geleneksel terapiyle birlikte kullanma ve tedavinin genel başarısını artırma seçeneğiniz de bulunmaktadır.
Duyusal sorunlar nasıl teşhis edilir?
Duyusal işlemleme bozukluğu resmi olarak tanınan bir nörolojik durum olmadığı için, resmi tanı kriterleri de bulunmamaktadır. Bazı uzmanlar, çocuğun duyusal işlemlemesini daha iyi anlamak için duyusal entegrasyon praksis testiyle birlikte duyusal entegrasyon anketini kullanmaktadır. Aşağıdaki belirtilerden herhangi birini görürseniz bir doktora danışmalısınız:
- Bu davranış günlük hayatı altüst ediyor.
- Semptomların yönetimi zordur.
- Tepkileri kontrol etmek imkansız hale geldi.
- Duyusal sorunlar öğrenmeyi etkiler.
Duyusal bir sorunum olup olmadığını veya başka bir rahatsızlığım olup olmadığını belirlemenin bir yolu var mı?
Duyusal İşleme Bozukluğu'nun (SPD) başka bir rahatsızlığın veya bozukluğun bir bileşeni olduğuna yaygın olarak inanılmaktadır. Ancak SPD, resmi olarak tanınan bir ruh sağlığı sorunu değildir. Otizm spektrumunda yer alan birçok kişi duyusal sorunlar yaşar. Bununla birlikte, duyusal sorunları olan herkes otizm spektrumunda değildir. Diğerlerinde DEHB, OKB veya gelişimsel gecikmeler olabilir veya hiçbir teşhis konulmamış olabilir. Bunun gerçekten SPD mi yoksa başka bir teşhis mi olduğunu belirlemek için duyusal entegrasyon konusunda özel olarak eğitim almış bir uzmana başvurmanızı öneririz.
